Wakker geworden onder een strakblauwe hemel: geen wolkje te bespeuren en dus het perfecte weer voor een nieuwe etappe van onze rondreis door Marokko. Nog een laatste keer met de voeten in het woestijnzand, nog een laatste blik vol heimwee naar de machtige Erg Chebbi-duinen en dan is het tijd om Merzouga achter ons te laten en richting Tinghir te rijden terwijl het landschap langzaam voorbijglijdt in tinten van zand, oker en antracietgrijs. De weg is rustig, de horizon eindeloos en de dag belooft nu al bijzonder te worden.
Een wolkenloze start in Merzouga
Hobbelend over het onverharde deel van de P7111 voert de bus ons dwars door de hammada, de steenwoestijn die zo typisch is voor de rand van de Sahara. Niet het meest vriendelijke stukje Marokko maar een onherbergzame en grauwe vlakte, bezaaid met keien en steenbrokken, waar bomen en struiken allang gevlucht zijn voor de droogte, waar de wind alle vrijheid heeft en het beetje zand dat er ronddwarrelt tegengehouden wordt door muurtjes van bamboe die stervormige patronen tekenen in een doodse omgeving.
In de buurt van Merzane passeren we grijze molshopen versierd met witte Arabische tekens alsof whatsapp ineens in steenberichten communiceert. Groene grasplukken brengen eindelijk wat kleur en witgekalkte keien en rotstorentjes vormen opvallende bakens in de donkere en eentonige uitgestrektheid. Ze wijzen de weg naar de vele fossiel- en marmergroeven langs de P7111 met namen als Ali Natural Fossils Quarry en Fossiles Boutachrafin chez Tihri Brahim.
Stoffige minishops en mannetjes met een mandje op de fiets en op de brommer verkopen hun fossielschatten zo vanuit de achtertuin, pas opgegraven, net uitgehakt en altijd enig en uniek!
Verborgen waterwegen in de woestijn
Onderweg houden we halt in Fezna Ouled Jellal, nabij het dorp Jorf aan de R702, waar een eeuwenoud ondergronds irrigatiesysteem, de khettaras, onze nieuwsgierigheid prikkelt. Op het eerste gezicht lijkt deze droge streek niet bijster interessant en behalve bleke zanderige heuvels in een lange rij achter elkaar, het bizarre beeld van een rode kameel en hier en daar een vlaggetje valt er weinig te beleven. Maar onder onze voeten schuilt een slim netwerk van kanaaltjes dat water van de bron in de bergen naar de wadi’s leidde.
Fascinerend hoe mensen hier met kennis, geduld en vakmanschap toch ‘leven’ mogelijk maakten. Je krijgt hier niet alleen een glimp van het verleden te zien maar je krijgt nog meer respect voor de vindingrijkheid van de woestijnbewoners.
Lang geleden (sommige khettaras stammen uit de 15e eeuw) had elke stam hier zijn eigen irrigatielijn en de bouw en het onderhoud ervan was een taak van de hele dorpsgemeenschap. Alhoewel het watertransportsysteem allang ingehaald werd door de moderne technologie van diepwaterpompen en de kanaaltjes nu droog staan, heeft dit traditionele systeem nog steeds zijn culturele waarde en een aantal van deze khettaras werden en worden dan ook gerestaureerd en opengesteld voor wie een ondergronds bezoek wil brengen aan Marokko’s verborgen waterwegen.
Een klimmetje naar de bovenkant van één van de ‘bleke zanderige heuvels’ leert ons dat deze de ventilatie- en onderhoudsschachten van de waterkanaaltjes verbergen. Een simpele maar vernuftige houten lier met een touw en een leren zak (fantastisch gedemonstreerd door onze gids Youssef) werd niet alleen gebruikt om water boven te halen maar ook om stenen en grind af te voeren tijdens de onderhoudswerken. Een ‘moderne’ betonnen trap leidt ons ondergronds naar zo’n waterkanaal dat vanaf een waterbron zachtjes afdaalt naar een perceel landbouwgrond of een oase om deze van het oh zo nodige water te voorzien.
Zonder energie, louter en alleen door de zwaartekracht, werd een woestijnlandschap herschapen in groene en vruchtbare dadelpalmoases. Petje af voor de mensen die in dit extreme klimaat, met een schop, een pikhouweel en vaak gewoon met hun blote handen kilometerslange tunnels hebben aangelegd.
Voor even allemaal Berber
Na al die ingewikkelde agro-ecologische uitleg is het tijd voor een vrolijk tussendoortje: een verkleedpartij als een feestelijk Berbersclubje. Er wordt gekozen, gepast, gelachen, geposeerd en gefotografeerd. Voor even voel ik mij onderdeel van de omgeving en van de mensen om me heen en dat enkel door een lang kleurig gewaad, een kunstig geplooide tulbandachtige hoofdtooi en een gouden sieraad.
Zo’n momenten moeten bijna verplicht vastgelegd worden voor de eeuwigheid want ze zijn te mooi en te grappig om te vergeten. Het zijn net deze onverwachte dingen die een reis extra kleur geven, in dit geval letterlijk in een regenboog van oranje en felblauw en groen en rood, assorti met de officiële Berbervlag.
Place to be om je voor even te gedragen als een kleuter in een reuzeverkleedkist? De grote souvenirshop Bazar Souvenir Berbere, Chez Miloud net voor het dorp Tamellalt aan de R702.
Tinejdad: dwalen door de ksar
De regionale R702 ruilen we voor de brede nationale N10 en die brengt ons richting Tinejdad, een landelijk stadje in de Drâa-vallei, gekend om zijn oude handelskaravaanroutes, zijn palmoases en zijn historische ksars en kasbah’s. En dat is precies wat we hier gaan doen: een bezoek brengen aan ksar El Khorbat Oujdid.
Deze ksar, gebouwd in 1860, is een traditioneel versterkt en ommuurd dorp met 9 torens, een monumentale ingang, buitenmuren van gestampte leem en leemstenen, een bekleding van modder gemengd met stro en daken van palmboomhout. We leren hier meteen in de praktijk alles over de wondere lemen architectuur in de regio rond de Sahara.
Achter de zandkleurige hoge gevels ontvouwt zich een rechte hoofdstraat omringd door een doolhof van smalle steegjes, binnenplaatsen en huizen die, achter massieve deuren en ramen met sierlijk traliewerk, 1001 verhalen uit een ander tijdperk bewaren. Het zachte licht, de dikke lemen muren en de stilte geven de plek een haast mystieke sfeer. Hier gaat het leven trager en loopt de tijd langzamer.
El Khorbat wordt nog steeds bewoond door zo’n 80 families. Behalve de huizen van de ksarinwoners, vind je er verder een moskee, een schooltje, een aantal huizen die verbouwd zijn tot hotelkamer, een restaurant waar je geniet van lekker eten tussen de palmbomen en een artisanaal atelier met winkeltje waar de dorpsdames kleurrijk borduurwerk (sjaals, kussenslopen, haïks …) maken begeleid door veel thee en veel gebabbel.
In 2002 werden 3 gerestaureerde huizen van de ksar ingericht als museum. Verdeeld over 20 kamertjes met een oppervlakte van 600 m² brengt het ‘Musée des Oasis’ met een verzameling voorwerpen het leven in de oases dichterbij. We zien kaarten van stammenmigraties in de regio vanaf de 13e eeuw. Er zijn maquettes en foto’s en infoborden (in het Frans en het Engels). We lopen langs een traditionele apotheek, een theesalon en een keuken met een vrolijk rekje dat jammer genoeg niet in mijn rugzak past. We bewonderen versleten zadels, oud landbouwgereedschap, enorme kruiken om water en olijfolie in te bewaren, gevlochten manden voor graan en dadels, werkkleding, feestkleding, bewerkte lederen tasjes, juwelen, handelscontracten gegraveerd op houten plankjes, handgeschreven boeken uit de 16e eeuw, theekistjes en weefgetouwen en pottenbakkersovens, geborduurde haïks (de traditionele wikkeldoek voor vrouwen uit de Maghreblanden), geweren met zilver versierd en dolken en speren en zwaarden. We kijken (figuurlijk) binnen in het nomadenleven, leren over de joodse eredienst en over de islam in een zaaltje met een 19e-eeuwse preekstoel voor de vrijdagpreek … te veel om op te noemen, te bekijken, te lezen en te luisteren naar de uitgebreide uitleg van onze gids Youssef die over elk voorwerp en over elk onderwerp wel een verhaal weet te vertellen.
Het mooie aan de ksar en het museum? Het laat de bezoeker zien hoe de tradities, de ambachten en het dagelijkse bestaan met de omgeving verweven zijn en hoe ecotoerisme en historisch erfgoed elkaar hier de hand geven. En dat El Khorbat in zijn opzet geslaagd is, wordt duidelijk door het label 'Best Tourism Villages’ dat het dorp kreeg in 2022.
Na de ondergrondse irrigatiekanaaltjes en deze oude ksar vallen alle puzzelstukjes van de streek mooi samen: water, gemeenschap en eeuwenoude kennis vormen hier de basis van alles.
Nog wat foto’s nemen van het uitzicht op één van de dakterrassen van de ksar, nog wat sjaaltjes scoren en met een laatste blik op deze toch wel merkwaardige gemeenschap rijden we door naar de laatste stop op onze route vandaag: ons hotel in Tinghir.
afbeeldingen site El Khorbat
De weg naar Tinghir
Met een hoofd vol informatie en beelden en indrukken is de busrit van El Khorbat naar Tinghir (of Tinerhir) het ideale moment om de voorbije uren een rustig plekje te geven. Intussen glijdt buiten het raam het Marokkaanse landschap voorbij in kleuren die alsmaar groener worden met alsmaar meer palmbomen tot we in het centrum van Tinghir bij het hotel aankomen. Wat een aangename verrassing is dat! Hotel Saghro ligt namelijk boven op een heuvel en het zicht op het stadje beneden met de bergen van de Hoge Atlas op de achtergrond is een schitterende dagafsluiter.
Vandaag bracht ons een steenwoestijn en fossielgroeven, verborgen waterwegen en een versterkt lemen dorp, een speelse verkleedpartij en verhalen van de oases. Alweer een reisdag om te koesteren en te bewaren. Niet omdat één groot hoogtepunt alles overtrof maar omdat zoveel kleine momenten samen een prachtig verhaal vormen. Onder de wolkenloze Marokkaanse hemel ontdekten we hoe verleden en heden elkaar onderweg blijven ontmoeten. En terwijl de avond over Tinghir valt, weten we één ding zeker: morgen wacht er weer een nieuw stukje Marokko.
Praktische info
🌎Reis georganiseerd door reisorganisatie 'Koning Aap' (https://koningaap.be/)
🚐 Vervoer ter plaatse met minibus en chauffeur van 'New Express Maroc Tours' - Agadir
🏁 Afstand Erg Chebbi (Merzouga) tot Tinghir - Hotel Saghro: +/- 180 km via een naamloze woestijnweg, P7111, R702 en N10
🛌 Overnachting in Tinghir Hotel Saghro (adres: Avenue des FAR, BP46) - fantastische ligging met uitzicht over de stad, de palmbomen, de Todravallei en de Hoge Atlas – zicht op de oude Kasbah El Glaoui - buitenzwembad – ontbijtterras – kamer met balkon – restaurant - traditioneel Marokkaanse inrichting
🍽 Lunch in restaurant El Khorbat (ksar El Khorbat Oujdid – Tinejdad)
🍽 Diner in Hotel Tinghir zelf - standaard toeristisch 3-gangenmenu
📌 Khettaras van Jorf (gelegen in Fezna Ouled Jellal – langs de R702 tissen Jorf en Melaab)
📌Bazar Souvenir Berbere, Chez Miloud (R702 – Tamellalt)
📌 ksar El Khorbat Oujdid en Musée des Oasis (zijweg R702 – Tinejdad) – inkom museum 20 dirham
afbeeldingen site Hotel Saghro
Reactie plaatsen
Reacties