Van de koele appelboomgaarden en de bergachtige omgeving van Midelt naar de miljoenen palmbomen en het woestijnlandschap van Erfoud, de toegangspoort tot de Sahara - op papier is dat een uren durende rit van ruim tweehonderd kilometer over de N13. Saai en slaapverwekkend denk je dan maar in werkelijkheid is deze route een aaneenschakeling van compleet verschillende werelden. Roodbruine heuvels, steile bergpassen, diepe kloven, eindeloze groene oases … het zuidoosten van Marokko staat vandaag te trappelen om ontdekt te worden.
Tizi N’Talghaumt: over de kamelenbergpas
Dag 10 van onze rondreis en de ochtendroutine heeft zich al helemaal aangepast aan een leven van koffers inpakken, ontbijten en om 9.30 uur vertrekken. Meteen begint de weg te klimmen en de bus kruipt langzaam in haarspeldbochten naar boven, balancerend tussen Hoge Atlas en Midden-Atlas. Op de top van de Tizi n Talghaumt bereiken we een hoogte van 1.907 m. Het landschap wisselt van ruig en maanachtig met grijze rotsformaties naar zacht golvend met heuvels als kamelenbulten in warme aardetinten. Een bizarre maar fascinerende leegte strekt zich uit buiten het busraam waar nomadenherders met hun kuddes rondzwerven, waar een eenzame mens op de fiets naar wie weet waar op weg is en ijle wolkenslierten een lentedansje opvoeren in een bleekblauwe lucht. De kleine nederzetting Ait Kharrou valt nauwelijks op in de zandkleurige natuur. Aan de horizon nog een verre herinnering aan de besneeuwde toppen van het Atlasgebergte.
Na elke bocht wacht een nieuw panorama, waardoor we ogen tekortkomen en 4 paar handen willen om foto’s te nemen.
Weetje: de bergpas Tizi n'Talghaumt wordt ook wel Tizi n'Talrhemt of Tizi n'Talghoumt genoemd. Vertaald uit het Tamazight (de Berbertaal) betekent het kamelenbergpas.
Hamat Moulay Ali Cherif: warm water tussen de bergen
Ons gezelschap voor vandaag loopt al een tijdje naast ons mee maar dat merken we pas als we de brug bij Aït Khoujmane overrijden. Vanaf hier volgen we steeds vaker de Ziz, een 282 km lange rivier die vanuit de Hoge Atlas richting de Sahara stroomt om uiteindelijk in de Algerijnse woestijn te verdwijnen. Het ooit machtige rivierwater zorgde in de loop van duizenden jaren voor diepe kloven en spectaculaire valleien en geeft nog steeds leven aan een lang lint van akkers, dadelpalmen en kleine berberdorpen.
Is de Ziz in de buurt van het stadje Er-Rich nog een aarzelend stroompje in een bedding vol keien met 2 antieke pilaren als aandenken aan vroegere tijden, verderop laat de rivier zich van z’n meest charmante kant zien met thermale baden en warmwaterbronnen aan haar oevers. Bij Hammat Moulay Ali Cherif duikt zelfs een klein kuuroord op, simpel en puur en authentiek. Op deze plaats komt warm, mineraalrijk water uit de ondergrond naar boven en voedt natuurlijke baden en een hammam, verwenmomentjes voor de locals na een harde en vermoeiende dag.
Tunnel du Légionnaire: een doorgang door rode rots
Even verderop krijgt de N13 een stoer historisch karakter. De Tunnel du Légionnaire - ook bekend als de tunnel van Foum Zaabal - werd tijdens de Franse koloniale periode in 1927 door het Vreemdelingenlegioen uitgehakt in de rotswand om deze afgelegen streek beter bereikbaar te maken. Aan de 62 m korte doorgang zelf is weinig te zien. Het zweet van de bijna onmogelijke arbeid om enkel met handen, schoppen, houwelen en dynamiet door een uitloper van een bergmassief te breken, is allang opgedroogd.
De ligging van de tunnel echter, op 1.225 m hoogte, is zonder overdrijven adembenemend. Aan de andere kant van de roodbruine rots opent zich een bijzonder landschap en krijgen we een voorproefje van de Ziz-vallei, met oude versterkte dorpen temidden van groene palmoases die diep beneden tussen de rotswanden een mysterieus verhaal vertellen.
Op de grens van kaal gebergte, vruchtbare valleien en dorre woestijn is het wauw-gevoel overal om ons heen en een fotostop is absoluut een verplichting!
Als we verder rijden merk ik nog net een ijverige politieman op. Een rood plastic stoeltje onder een uitstekende rots is de ideale plek voor een snelheidscontrole!
Hassan Addakhil-stuwdam: turquoise in het steenlandschap
Na al dat rood en roestbruin verschijnt plots een brede strook turquoise water, omarmd door statige bergen. De Hassan Addakhil-stuwdam zet een rem op de Ziz-rivier en zorgt ervoor dat de vallei sinds de jaren 70 geen waterstress meer hoeft te hebben. De stuwdam beschermt immers tegen overstromingen én vult de irrigatiekanaaltjes tijdens droge periodes. Die miljoenen liters water, tegengehouden door een aarden wal, zijn dus immens belangrijk voor de landbouw maar ook voor het dagdagelijkse leven in de dorpen stroomafwaarts.
Dit is een van die plekken waar techniek en landschap verbazend mooi samenkomen, zelfs de delicate witte bloemetjes van de zilverwinde hebben het hier naar hun zin.
De Ziz-vallei: groen waar je het niet verwacht
En dan zie je zomaar ineens overal palmbomen verschijnen, merkwaardige groene eilandjes in een verder woestijnachtige steenvlakte. Bij het uitkijkpunt van Ouled Chaker ligt die wereld als een groen visioen aan je voeten: een palmoase die zich kilometers ver uitstrekt en dramatisch afsteekt tegen de okergele en bruinrode rotsen. Rond Aoufous worden de palmen nog talrijker. Tussen hun kruinen zie je lemen huizen, kleine moskeeën en irrigatiekanalen die het kostbare water verdelen. Het contrast is zo groot dat het bijna een droom lijkt.
De Ziz-vallei is dé goed verborgen parel van Marokko, een unieke plek die je stil maakt van verwondering en verbazing. De spectaculaire uitzichten op één van de grootste oases van Afrika, de Tafilalet oase met meer dan 800.000 dadelpalmen, hebben geen woorden nodig. Ontdekken en genieten doe je in dit decor in duizend beelden. Inbegrepen: terras, café, winkel en souvenirkraampjes.
Ksars en kasbahs: bouwen met aarde
Hoe dichter we bij Erfoud komen, hoe vaker opmerkelijke lemen bouwwerken langs de weg opduiken. Met hun markante torens, hoge poorten en verweerde muren vol sierlijke motieven lijken de ksars en de kasbahs recht uit de aarde te zijn gegroeid. Ze nemen dezelfde warme kleuren aan als het landschap en vertellen zonder woorden hoe mensen hier eeuwenlang met weinig middelen overleefden in een hard en veeleisend klimaat.
Maar wat zijn dat nu, die raadselachtige bouwsels? Een vesting, een fort, een burcht? Niks van dat alles. Het is een ksar (meervoud: ksars of ksour), een Noord-Afrikaans compleet dorp achter stevige muren. Binnen vind je dicht opeengepakte huizen, smalle steegjes, een moskee, een schooltje en allerlei gemeenschappelijke voorzieningen, alles opgetrokken uit leem en steen. Zo’n dorp behoort traditioneel toe aan één stam of familie. De kasbah is dan weer de versterkte woning van de leider van een machtige stam of van het dorpshoofd. Sommige nederzettingen bruisen nog altijd van het leven, terwijl andere langzaam terugkeren naar de aarde en daardoor haast op filmdecors lijken.
Namen als Ksar Jdid, Sidi Bou Abdellah en het oude Meski brengen de tijd tot leven waarin karavanen en handelsreizigers eeuwenlang over deze route trokken.
Ain El-Ati: kamelenmelk en souvenirs
Onze laatste opvallende stop is Ain El-Ati, ooit beroemd om zijn krachtige natuurlijke geothermische bron en geiser. Vandaag zijn het vooral de kamelen en het eenvoudige café met souvenirwinkel die bezoekers lokken. En ja hoor, daar hoort natuurlijk een glas kamelenmelk bij! Voorzichtig nemen we een slok: zacht, romig en een tikje zoutig — een beetje zoals lauwe volle melk, maar dan met een eigenzinnig woestijnrandje. Wel lekker en dat ene glaasje om te proeven wordt al snel gevolgd door een tweede!
Met de smaak van kamelenmelk nog in de mond snuffelen we tussen fossielen, kleurrijke sjaals en allerlei hebbedingetjes. Geen wereldberoemd monument te bekennen, en toch blijft juist deze onverwachte tussenstop verrassend hangen.
Weetje: De bron kreeg zijn naam van koning Hassan II: Ain al-Ati betekent vrij vertaald ‘De Gevende Bron’. Intussen is het ondergrondse spektakel stilgevallen. De natuurlijke druk nam af en de geiser doofde uit. Maar helemaal verdwenen is de aantrekkingskracht niet: tegenwoordig zorgt vooral de cadeauwinkel — mét kamelenmelk als smakelijke blikvanger — voor de nodige nieuwsgierige toeristen.
Erfoud: de woestijn komt dichterbij
Tegen de tijd dat we Erfoud binnenrijden, is de Hoge Atlas achter ons verdwenen en ligt het landschap breed en bijna vlak voor ons open. De lucht voelt warmer, het licht zachter en de Sahara plots heel dichtbij. In één dag reden we van koele bergpassen naar palmoases en lemen ommuurde dorpen.
Van Midelt naar Erfoud staat er een route op het menu die niet alleen kilometers overbrugt, maar ook landschappen, verhalen en eeuwen geschiedenis. Je krijgt geen seconde de tijd om je te vervelen of in te dommelen want achter iedere bocht valt weer iets nieuws te ontdekken.
Hotel Kasbah Tizimi is een aangename verrassing. Gelegen net buiten het centrum van Erfoud, omringd door één van de grootste palmentuinen van het land, heeft het gebouw veel weg van een gerestaureerde kasbah: traditioneel mooi met een slordige zuiderse nonchalance. De mix van oranje en paarse en rozerode bougainvillea aan de inkom en in de binnentuintjes is een kleurrijk welkom na de dorre vlaktes waar de bus de laatste kilometers doorreed.
Een avondwandeling tussen de palmbomen (te bereiken via een achterpoortje van het hotel) is voor onze gids Youssef meteen dé ideale aanleiding voor een lesje plant- en natuurkunde met een uitgebreide uitleg over het irrigatiesysteem in de vallei en het leven van een dadelpalm, van bevruchting tot oogst.
Luid gelach en onverstaanbaar gekakel op een open plek bezorgt ons een spontaan balspelletje met een groepje vrouwen en meisjes uit het nabijgelegen gehucht. Het wordt een leuke en vrolijke maar vooral chaotisch dagafsluiter want door het taalprobleem snappen we amper iets van het hele spel!
Begeleid door de lila bloemetjes van de woestijnviolier en het feloranje van de granaatappelbloem keren we moe maar met een gelukkig en tevreden gevoel terug naar het hotel. Morgen wacht een nieuwe dag vol nieuwe belevenissen!
Praktische info
🌎Reis georganiseerd door reisorganisatie 'Koning Aap' (https://koningaap.be/)
🚐 Vervoer ter plaatse met minibus en chauffeur van 'New Express Maroc Tours' - Agadir
🏁 Afstand Midelt tot Erfoud: +/- 220 km via N13
🛌 Overnachting in Erfoud in Hotel Kasbah Tizimi – Route de Jorf B.P. 94 (traditionele kasbah-stijl zowel voor de buitenkant als voor het interieur – kamers met terras grenzend aan het zwembad – grote palmentuinen vlakbij het hotel)
🍽 Lunch: wegrestaurant Lune de Desert (N13 – Errachidia) – met kleine shop voor snacks en een kleine moskee
🍽 Diner in het restaurant van Hotel Kasbah Tizimi zelf
📌 Alle stops liggen pal aan de N13
Reactie plaatsen
Reacties